Amelia, centrum met veel historische en culturele interessen, was één van de belangrijkste pre-romeinse steden.

Van de zeer oude oorsprong bericht ons Plinius de Oude wat Catone in de Origines schreef, nl. dat de stichting van Amelia plaats vond in 1134 voor Christus, en dat het een hoofdplaats was van een gebied, genaamd Amerino, omgeven van veel kleinere centra (Giove, Penna in Teverina, Alviano, Attigliano, Lugnano in Teverina, Avigliano, Montecastrilli), allen vandaag nog in middeeleeuwse atmosfeer met bijzondere resten van torens, kastelen en oude muren.



Het landschap, nog integraal met waardevolle omgevingen, is het belangrijkste kenteken van deze streek, een echt groen centrum in Umbria, dat bestaat aan één zijde uit de vallei van de Tiber en aan de andere zijde een centrale oppervlakte met bergen (de Monti Amerini), waar men een uitzicht heeft over heuvels e dalen begroeid met bossen, en waar men een unieke ervaring kan beleven: het buon vivere, het mooie leven, gemengd met de herontdekking van de menselijke afmeting daarvan.

De stad is gelegen op een heuvel die uitziet op een vredig en glimlachend landschap en is omringd door maestueuze poligonale muren uit de VIIe - IVe eeuw voor Christus, een monument van uitzonderlijke historische waarde: Amelia was dertijds een belangrijk centrum van de Umbri en daarna een bloeiende stad van de Romeinen met de naam Ameria, een beschaving waarvan vele belangrijke getuigenissen nog aanwezig zijn. In het Museo Archeologico (één van de belanrijkste archeologische musea in Umbria) kan men vele waardevolle vondsten bewonderen, waaronder het bronze standbeeld van de Germanico en de tien grote lokalen van de ondergrondse romeinse waterputten. Goed geconserveerd is het suggestieve historische centrum, waar men architectonische bouwstijlen uit verschillende eeuwen kan bewonderen, van het romeinse tijdperk tot aan de 18e eeuw.

In het hoogste gedeelte van de heuvel bevindt zich de indrukwekkende Dom, de kerk gewijd aan de heilige Fermina: naast de dom bevindt zich de stadstoren uit de elfde eeuw, simbool van de vrijheid van de stad. Het schilderachtige plein Piazza Marconi heeft nog steeds een echte atmosfeer van eertijds.

Waardevol is de architectuur van paleizen van vele adellijke families, zoals die van Petrignani, Nacci, Farattini, Venturelli, Battista Geraldini, met vele mooi beschilderde zalen. In de kerken van St. Francesco en St. Agostino zijn vele kunstwerken geconserveerd. In een aantal kerken bevinden zich bijzonder mooie oude orgels, vooral het instrument in de kloosterkerk van de St. Magno, dat stamt uit de 16e eeuw. In de omgeving van de stad kan men natuurlijke schoonheid genieten in het Parco del Rio, een oase van groen en rust. De voortreffelijke kookkunst, speelt een grote rol in de cultuur van deze streek: bijv. wildbraad, gevolgelte op verschillende manieren geprepareerd met olijvensaus, gevulde vijgen nog van antieke traditie, zijn bijzonderheden van de lokale keukens.



De wijn en de olie zijn van oudheids uitstekende produkten van de streek.

De atmosfeer van het verleden en de geschiedenis van de stad vinden hun herleven in de Palio dei Colombi en in de historische evocatie van de statuten van Amelia.